ދިވެހި އޮބްޒާރވާ ބްލޮކް ކޮށްގެން މައުމޫނަށް ނުހިފެހެއްޓުނު ވެރިކަން މުއިއްޒަށް ނުހިފެހެއްޓޭނެ، ދެން ވެއްޓެން ދާނީ މާބާރަށް! 

މި ރިޕޯޓް އެކުލަވާލައި، ފެށިގެން ގޮސް ނިމެންދެން ދިވެހިން ލިޔެފައި ވަނީ އޭއައި އިން.

2000 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޑިމޮކްރަސީގެ ވައި ޖެހެން ފެށުމާއެކު، ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލް ގައްޔޫމްގެ ވެރިކަމުގައި ޚުދުމުހުތާރު ގޮތް އިސްކޮށް މީޑިއާތައް ސެންސަރ ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރިއެވެ. މިގޮތުން ދިވެހިން ބޭރުގައި ތިބެގެން ހިންގި މިނިވަން އޮންލައިން ނޫސް ޕްލެޓްފޯމެއްކަމަށްވާ ދިވެހި އޮބްޒާވަރ (ޑީއޯ) ވެސް މިކަން އަމާޒު ކުރިއެވެ. ސަރުކާރުން ރާއްޖޭގައި މި ސައިޓަށް ވަނުން ބްލޮކްކުރި ނަމަވެސް، އެއަށް ވަންނަ ރައްޔިތުން މަދެއް ނުވެއެވެ. އޭގައި ޝާއިޢު ކުރަމުން ދިޔަ ޚުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުގެ ޚަބަރުތައް މަދެއް ނުވިއެވެ. ދިވެހި އޮބްޒާރވާ ވެގެން ދިޔައީ 2008 ގައި ގައްޔޫމް އިންތިޚާބުން ބަލިވުމަށް އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރި ޕްލެޓްފޯމަށެވެ. މި ފަހުގެ ތާރީޚުން ދައްކައިދެނީ އިންޓަނެޓްގެ މި ޒަމާނުގައި ސެންސަރުކޮށް، ބޭންކޮށް، ޖޫރީމަނާކޮށް، މައުލޫމާތު ނުހިފެހެއްޓޭނޭކަމެވެ.

ދިވެހި އޮބްޒާވަރގެ އުފެދުން

ދިވެހި އޮބްޒާވަރ ފެށުނީ 2000 ގެ އަހަރުތަކުގެ މެދުތެރޭގައި، ގައްޔޫމްގެ 30 އަހަރުގެ ވެރިކަމުގައި (1978-2008) އިދިކޮޅު ނޫސްވެރިކަމުގެ އައްޑަނައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ދިރިއުޅުނު ނޫސްވެރިއެއް އަދި އެކްޓިވިސްޓެއްކަމަށްވާ އަހުމަދު މޫސާ ‘ސައްޕެ’ އުފެއްދި މި ސައިޓުން، ގައްޔޫމްގެ ވެރިކަމުގައި ހިނގި އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ އަނިޔާތަކާއި، ކޮރަޕްޝަނާއި، ސިޔާސީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ވާހަކަތައް އެއްވެސް ފިލްޓަރެއް ނެތި ގެނެސްދިނެވެ. މި ސައިޓް، އޭގެ އަސްލު ޑޮމެއިން ބަންދުކުރުމުން، ބްލޮގްސްޕޮޓް ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި ހޯސްޓްކުރެވުނެވެ. މިގޮތަށް ރާއްޖޭގެ އާންމު މީޑިއާއިން ނުގެނެސްދޭ އެޑިޓޯރިއަލްތަކާއި ޚަބަރުތަކާއި، ރިޕޯޓްތައް ޝާއިޢުކުރަމުން ދިޔައެވެ.

ސައްޕެގެ ޕްލެޓްފޯމުން އެއްވެސް މީހެއްގެ މޫނަކަށް ކަނދުރާއަކަށް ނުބަލައެވެ. އޭނާ ގައްޔޫމްގެ ކެބިނެޓް މެންބަރުން “އަނިޔާވެރި، ހަޑިހުތުރު ވައްކަން” ކުރާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށް، މައުމޫނުގެ އާއިލާއަށް ހަރުކަށި ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުކުރިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފަސްޓް ލޭޑީ ނަސްރީނާ އިބްރާހީމްއަށް ވެސް ހަމަލާތައް އަމާޒު ކުރިއެވެ. ޑީއޯގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކާމިޔާބީއަކީ 2004 ގައި ގައްޔޫމްގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބޮޑު އަޚް އަދި އޭރުގެ އަތޮޅުތަކުގެ ވަޒީރު އަބްދުﷲ ހަމީދުގެ މައްޗަށް ހިންގި ކެމްޕޭނެވެ. ސައިޓުން ހަމީދުގެ އަނިޔާވެރި އެކި އަމަލުތަކުގެ ތަފްސީލުތައް ހާމަކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވެގެން ދިޔައީ، 27 އަހަރު ވެރިކަމުގެ ކިއްލާގައި ހުރުމަށްފަހު ސަރުކާރުން ވަކިވާން ޖެހުމެވެ. – މިއީ އިދިކޮޅު މީޑިއާއިން ހޯދި ބޮޑު ކާމިޔާބީއެކެވެ.

ސަރުކާރުގެ ފަރާތްތަކުން ޑީއޯއަކީ “ދޮގުހަދާ ބައެއް” ގޮތުގައި ފާޑުކިޔައި ސިފަކުރި ނަމަވެސް، އޭގެ ނުފޫޒާއި މެދު އިންކާރު ކުރެވޭނެ ޖާގައެއް ނެތެވެ. އަދި ސަރުކާރުން ޑީއޯ އަކީ ދޮގު ހަދާ ނޫހެއް ކަމަށް ބުނެ ހިންގި ކެމްޕެއިން ރައްޔިތުން ބަލައި ނުގަތެވެ.

ބްލޮކޭޑް: ރައްޔިތުންގެ އަޑު ކަނޑުވާލުމަށް ގައްޔޫމްގެ ކުރި މަސައްކަތް

ޑީއޯގެ މަގްބޫލުކަން އިތުރުވަމުން ދިޔުމާއެކު، ގައްޔޫމްގެ ސަރުކާރުން އެ ސެންސަރ ކުރުމަށް ހަރަކާތްތެރިވިއެވެ. 2005 ވަނަ އަހަރާއި ހިސާބަށް، ރާއްޖޭގެ އިންޓަނެޓް ސަރވިސް ޕްރޮވައިޑަރުތަކަށް އަމުރުކޮށްގެން މި ސައިޓް ބްލޮކްކުރިއެވެ. މި ބްލޮކޭޑްގެ މަޤްޞަދަކީ ދިވެހިން 2003 ގެ މާފުށީ ޖަލު ހާދިސާ ފަދަ ކަންކަމާއި، ސަރުކާރުން އިންތިޚާބުތަކުގައި މަކަރު ހަދާކަމުގެ ރިޕޯޓްތައް އާންމު ކުރުން ހުއްޓުވުމެވެ.

ބްލޮކް ކުރުމާއި ގުޅޭ ގޮތުން ސަރުކާރުން ޢާންމުކޮށް ދޭ ރައްދަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެއްބައިވަންތަކަމާއި، އެއްބައެ ވަންތަކަން ހިމާޔަތް ކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް، މި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުން ހާމަ ވެގެން ދިޔައީ ސަރުކާރު ތެދު ރައްޔިތުންނަށް އެނގުމުގައި ބިރުވެގަންނަ މިންވަރެވެ. ޑީއޯގެ އެޑިޓޯރިއަލްތަކުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުން، ގައްޔޫމް 1978 ގައި ވެރިކަމަށް އައީ ޤާނޫނާއި ޚިލާފު ކަންތައްތަކާއެކު އެވެ. އަދި ބާރުގެ ބޭނުން ކޮށްގެން ވެރިކަން ދަމަހައްޓާފައިވާކަމަށް ވެސް އޭގައި ވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި މިނިވަން ޚިޔާލު ފާޅުކުރުން މަނާކުރުން ވެސް ހިމެނެއެވެ.

ޑީއޯ ބްލޮކްކުރުމުގެ މަޤްޞަދަކީ އިދިކޮޅުގެ އަޑު ކަނޑުވާލުން ކަމަށް ވިއަސް، އެކަން މައުމޫނަށް ކާމިޔާބު ނުވިއެވެ.

ހުރަސްތައް ފަހަނައަޅާދިޔުން: ޕްރޮކްސީ، ޕްރިންޓްސް

ބްލޮކް ކޮށްގެން ޑީއޯގެ ނުފޫޒު ކަނޑުވާނުލެވުނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އައު ގޮތްތައް އުފައްދައިދިނެވެ. ދިވެހިން ޕްރޮކްސީ ސާވަރުތަކާއި، ވީޕީއެންތަކާއި، މިރަރ ސައިޓްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކޮންޓެންޓަށް ވާސިލުވާން ފެށިއެވެ. ސައްޕެ ފަދަ ބޭރުގައި ތިބި މީހުން އާޓިކަލްތައް ރާއްޖޭގައި ތިބި ގުޅުންހުރި މީހުންނަށް އީމެއިލްކޮށް، އެތަނުން ޕްރިންޓްކޮށް ސިއްރުން ބެހިއެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާ ވުޖޫދުވުމުގެ ކުރިން، މި ގޮތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން މައުލޫމާތު އެކްޓިވިސްޓުންނާއި، ބޭރުގައި ދިރިއުޅޭ ދިވެހިންނާއި، ރަށްތަކުގައި ވެސް ބެހިގެންދިޔައެވެ.

މި ސިއްރު ބެހުން ޑިމޮކްރަސީއަށް ރާއްޖެ މަގުފަހިކުރުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ. ޖަލުގައި މަރުވި މީހުންނާއި، އިންތިޚާބުތަކުގައި މަކަރުހެދުމާއި، އިޤްތިޞާދީ މައްސަލަތަކުގެ ރިޕޯޓުތަކުން އާންމުންގެ ރުޅިވެރިކަން މައުމޫނަށް އިތުރުވިއެވެ. އަދި 2003-2005 ގައި ރައްޔިތުންގެ ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލައި ރައްޔިތުން ހައްޤުތައް ހޯދަން މަގުމައްޗަށް ނުކުތެވެ. މިއިން ގައްޔޫމަށް މަޖުބޫރުވީ އިސްލާހުތައް ގެންނަން ވައުދުވާށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި “ޑިމޮކްރަސީގެ ރޯޑްމެޕް” ހިމެނެއެވެ. 2007-2008 ވަނަ އަހަރު، ގިނަ ޕާޓީތަކުގެ އިންތިޚާބުތަކަށް ތައްޔާރުވަމުންދިޔައިރު، ޑީއޯގެ ވާހަކަތަކުން ސަރުކާރާއި ދެކޮޅު ފަރާތްތައް އެއް ޕްލެޓްފޯމަކަށް އެމްޑީޕީއަށް ވަނުމަށް މަގުފަހިވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ޑީއޯގެ މަސައްކަތުން އޭރު ހެޔޮލަފާ ވެރިއެއްގެ ސޫރަ ގައި ހުރި މައުމޫނުގެ އަސްލު ސިފަ ދެއްކިއެވެ.

އެންމެ ފަހުން 2008 ގެ ތާރީޚީ ރިޔާސީ އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރުމުގައި، ވޯޓުދޭ މީހުންނަށް މައުލޫމާތު ދިނުމާއި ބާރުވެރިކުރުމުގައި ޑީއޯގެ ދައުރު ވަރަށް މުހިންމުވިއެވެ. އަލް ޖަޒީރާއިން ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ގައްޔޫމް ވެރިކަމުން ދިޔައީ “އޭނާގެ ވެރިކަމަށް ގޮންޖެހި މަގުބޫލު އިދިކޮޅު ހަރަކާތެއް” ގެ ފަހުން ލޭ އޮހޮރުވުމެއް ނެތި އަމާންކަމާއެކުއެވެ. މި ހަރަކާތަކީ ޑީއޯ ފަދަ މައުމޫނު ސެންސަރ ކޮށްގެން ކަޑުވާ ނުލެވުނު އަޑުތަކުން ފުޅާވި ހަރަކާތެކެވެ.

މުއިއްޒަށް މީޑިޔާ ނައްތާ ލެވިދާނެތަ؟

ގައްޔޫމްގެ ނާކާމިޔާބު ސެންސަރޝިޕްއިން ރައީސް މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމަށް މުހިންމު ފިލާވަޅުތަކެއް ފެނެއެވެ. މުއިއްޒު ވަނީ ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން ހަނިކުރުމުގެ ބިލެއް ހުށައަޅާ، ދަނީ “އަބުރު” ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ބިލުތައް ހުށައެޅުމަށް ތައްޔާރުވަމުންނެވެ. 2025 ގައި، ހުށަހެޅިފައިވާ މީޑިއާ ކޮންޓްރޯލް ބިލަކަށް ފާޑުކިޔުން އަމާޒު ވެފައި ވަނީ، ނޫސްވެރިންނަށް ޖޫރިމަނާކުރުމާއި، އައުޓްލެޓްތައް ހުއްޓުވުމާއި، ކޮންޓެންޓް ބްލޮކްކުރުމުގެ ބާރު ދޭތީއެވެ – މިއީ ގައްޔޫމްގެ ސިޔާސަތުތަކާ އެއްގޮތް ކަންކަމެވެ.

އަބުރާބެހޭ ބިލަކީ އެމްޑީޕީއިން ވެރިކަމަށް އައިސް އުވާލެވުނު އަބުރުގެ ގާނޫނާއި އެއްފަދަ ގާނޫނެކެވެ. މިއިން މުއިއްޒަށް ފާޑު ކިޔުމުން ޖޫރީ މަނާކޮށް، ޖަލަށްލައި އަނިޔާ ކުރުން ފެށިގެން ދާނެއެވެ.

ނަމަވެސް، ޑީއޯގެ ވާހަކައިން ލިބިދޭ ފިލާވަޅަކީ، މިފަދަ ފިޔަވަޅުތައް ޑިޖިޓަލް އަދި އޭއައި ޒަމާނުގައި މާ ބޮޑަކަށް ކާމިޔާބެއް ނުވާނެ ކަމެވެ. މައުލޫމާތު ގްލޯބަލް ނެޓްވާކްތަކުން ފެތުރި، އެ ހުއްޓުވަން އުޅުމުން ގިނަފަހަރަށް ބެކްލޭޝް އިތުރުވެއެވެ. އެމްނެސްޓީ އިންޓަނޭޝަނަލް ފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމާއަތްތަކުން އަބުރާ ބެހުން ކުށްވެރިކުރުމާ ދެކޮޅުހަދާ ސަބަބަކީ މިނިވަން ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅޭތީއެވެ.

ނިންމުން: އަޑު ކަނޑުވައެއް ނުލެވޭނެ

ދިވެހި އޮބްޒާވަރ ބްލޮކް ކޮށްގެން ގައްޔޫމްގެ ވެރިކަން ސަލާމަތެއް ނުކުރެވުނެވެ. ބްލޮކް ކުރުމުން ގަދަވެގެން ދިޔައީ ދިވެހި އޮބްޒާރވާގެ އަޑެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ޖަޒީރާ ގައުމެއްގައި، ވާހަކަ އަވަހަށް ފެތުރޭ ތަނެއްގައި، ސެންސަރކުރެވޭ ޕްލެޓްފޯމްތަކާއި، އަޅާ ހުރަސްތަކާއި އެކީ އިނދިކޮޅުގެ އަޑުތައް އިތުރަށް ގަދަވާނެއެވެ. ސަރުކާރާއި ދެކޮޅަށް ނުކުންނާނެ މީހުން އިތުރުވެގެން ދާނެއެވެ. އެނޯނިމަސް ފަރާތްތައް އިންތިހާއަށް އިތުރުވެގެން ދާާނެއެވެ. މުއިއްޒުފަދަ ވެރިންނަށް އޮތް ފިލާވަޅަކީ: ހަގީގީ ސްޓެބިލިޓީ އަންނަނީ ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ވެރިކަންކުރުމުން، ސަޕްރެސްކުރުމުން ނޫން ކަމެވެ. ތާރީޚު ދައްކާގޮތުން، މައުލޫމާތު ބްލޮކްކުރާއިރު، މީހުން އަބަދުވެސް ހުރަސްތައް ފަހަނައަޅައި ދިޔުމުގެ މަގު ހޯދައެވެ. މައުމޫނުގެ އިރުގައި އޮތް ބާރާއި، އަނިޔާވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ރައްޔިތުން ނުގަތް ބިރެއް މުއިއްޒު ދެކެ އަމުދުން މިއަދު ނުގަންނާނެއެވެ.